ส่งฟรี! ที่เซเว่นอีเลฟเว่นทุกสาขา
ค้นหาสาขา
สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง มักตามมาด้วยพฤติกรรมการกินที่เปลี่ยนไป รู้ตัวอีกทีไขมันก็สะสมจนกลายเป็นภาวะ อ้วนลงพุง ซึ่งเป็นหนึ่งในปัญหาที่หลายคนมองข้าม
และมักจะไม่ค่อยตระหนักในเรื่องของสรีระที่มีไขมันสะสม จนนำไปสู่ภัยเงียบที่อาจจะพาเราไปเผชิญกับสารพัดโรคเรื้อรังต่าง ๆ ได้ในที่สุด
ด้วยความห่วงใยจาก ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส บทความนี้จึงได้รวบรวมข้อมูลดี ๆ เกี่ยวกับ 5 สาเหตุทำอ้วนลงพุงไม่รู้ตัว พร้อมวิธีการดูแลตัวเองที่ถูกต้องมาฝากกัน
ภาวะอ้วนลงพุง คืออะไร?
สำหรับ “ภาวะอ้วนลงพุง” หรือที่เรียกว่าไขมันสะสมบริเวณหน้าท้องและช่องท้อง ถือเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญของ “กลุ่มอาการเมแทบอลิก” (Metabolic Syndrome) ไม่ใช่ชื่อโรคเดียวกัน แต่เป็นหนึ่งในเงื่อนไขที่เพิ่มความเสี่ยงให้เกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่าง ๆ
ภาวะนี้เกิดจากการที่ร่างกายมีการสะสมของ “ไขมันในช่องท้อง” (Visceral Fat) มากกว่าปกติ ไขมันชนิดนี้จะอยู่ลึกเข้าไปในช่องท้อง ล้อมรอบอวัยวะสำคัญ เช่น ตับ ลำไส้ และตับอ่อน เมื่อมีปริมาณมากเกินไป ร่างกายจะเกิดภาวะอักเสบเรื้อรังและภาวะดื้อต่ออินซูลิน ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของหลายโรค เช่น
- โรคเบาหวานชนิดที่ 2
- โรคหลอดเลือดหัวใจและหลอดเลือดสมอง
- ภาวะความดันโลหิตสูง
- ไขมันในเลือดผิดปกติ
ดังนั้น การรู้เท่าทันอันตรายของ “ไขมันช่องท้อง” จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการหันมาปรับพฤติกรรมเพื่อลดพุงอย่างจริงจัง
ทำไมช่วงหน้าฝนถึงเกิดภาวะอ้วนลงพุงได้ง่าย?
เมื่อเข้าสู่ฤดูฝน หลายคนอาจรู้สึกว่า “กินก็เหมือนเดิม” แต่ทำไมเหมือนน้ำหนักขึ้น พุงเริ่มออก ทั้งที่ไม่ได้รู้สึกว่ากินเยอะกว่าเดิมมากนัก
ในความเป็นจริง “สภาพอากาศ” สามารถส่งผลให้ “พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน” เปลี่ยนไปแบบไม่รู้ตัว และนั่นเองคือสาเหตุที่ทำให้เสี่ยงอ้วนลงพุงได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะ 5 พฤติกรรมยอดฮิตต่อไปนี้
- หิวบ่อย กินเยอะขึ้น: อากาศที่เย็นลงในช่วงฝนตกอาจทำให้บางคนรู้สึกอยากกินอาหารอุ่น ๆ หรือของว่างบ่อยขึ้น ทั้งแป้ง ของทอด หรือของหวานต่าง ๆ หากไม่ได้สังเกตปริมาณก็อาจทำให้ได้รับพลังงานเกินโดยไม่รู้
- ขยับตัวน้อยลง ติดอยู่กับที่: สภาพอากาศไม่อำนวยให้ออกไปทำกิจกรรมนอกบ้าน ฝนตก รถติด ทำให้การขยับร่างกายลดลง บางครั้งเลือกสั่งอาหารดิลิเวอรีและนั่งอยู่หน้าจอนานขึ้น ร่างกายจึงเผาผลาญพลังงานได้น้อยลง
- ดื่มน้ำน้อย ระบบเผาผลาญทำงานช้า: อากาศที่เย็นทำให้ความรู้สึกกระหายน้ำลดลง เมื่อร่างกายได้รับน้ำไม่เพียงพอ ระบบเผาผลาญจะทำงานได้ช้าลง กระบวนการสลายไขมันจึงลดประสิทธิภาพตามไปด้วย
- ความเครียดจากสภาพอากาศ: บรรยากาศหม่นหมอง หรือความเครียดจากการเดินทางขลุกขลักช่วงฝนตก สามารถกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียดที่สั่งให้ร่างกายกักเก็บไขมันไว้บริเวณหน้าท้อง จนเริ่มมีอาการลงพุงในที่สุด
- ติดเครื่องดื่มหวานและไขมันสูง: วันฝนตกมักทำให้ร่างกายต้องการของหวานหรือเครื่องดื่มชงร้อนเพื่อความผ่อนคลาย ซึ่งเมนูเหล่านี้แฝงไปด้วยน้ำตาลและไขมันปริมาณมหาศาลที่เป็นตัวการก่อให้เกิดไขมันสะสม
คำแนะนำ: สภาพอากาศ “ไม่ได้ทำให้อ้วน” โดยตรง แต่ส่งผลผ่าน “การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม” ของเรา ถ้าคุมอาหารและรักษาระดับการเคลื่อนไหวได้ดี แม้ในหน้าฝนก็สามารถป้องกันภาวะอ้วนลงพุงได้
อ้วนลงพุงส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตอย่างไรบ้าง?
การมีหน้าท้องที่ขยายใหญ่ขึ้นไม่ได้ส่งผลเสียต่อรูปร่างภายนอกเท่านั้น แต่ภาวะ อ้วนลงพุง ยังส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำเนินชีวิตประจำวันในหลายด้านอย่างคาดไม่ถึง ดังนี้
- เหนื่อยง่ายและอึดอัดร่างกาย: ไขมันสะสมที่มากเกินไปทำให้ร่างกายต้องแบกรับน้ำหนักส่วนเกิน ส่งผลให้ทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้ช้าลง เหนื่อยง่ายขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แม้เป็นการเดินระยะสั้นหรือการขึ้นบันไดในชีวิตประจำวัน
- ปัญหาการนอนหลับและการนอนกรน: ไขมันในช่องท้องที่หนาขึ้นรวมถึงไขมันบริเวณลำคอจะไปกดทับทางเดินหายใจขณะนอนหลับ ทำให้เกิดอาการนอนกรน สะดุ้งตื่นกลางดึก หรือรุนแรงถึงขั้นเกิดภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) ส่งผลให้ร่างกายพักผ่อนไม่เต็มที่และอ่อนเพลียระหว่างวัน
- อาการปวดข้อและหลังเรื้อรัง: น้ำหนักส่วนเกินบริเวณหน้าท้องจะทำให้จุดศูนย์ถ่วงของร่างกายเปลี่ยนไป ส่งผลให้กระดูกสันหลังส่วนล่างและข้อเข่าต้องรับแรงกดทับมากกว่าปกติ นำไปสู่อาการปวดหลังและปวดเข่าเมื่อต้องยืนหรือเดินเป็นเวลานาน
- สูญเสียความมั่นใจในการแต่งตัว: การมีหน้าท้องหรืออาการ ลงพุง ที่ชัดเจน มักทำให้หาเสื้อผ้าที่เหมาะสมกับรูปร่างได้ยากขึ้น และอาจลดทอนความมั่นใจในการเข้าสังคมหรือการทำงานร่วมกับผู้อื่น
4 วิธีเช็กความเสี่ยง การวัดรอบเอวที่ถูกต้องและแม่นยำ
การประเมินความเสี่ยงด้านสุขภาพเบื้องต้นสามารถทำได้ง่าย ๆ ด้วยการวัดรอบเอว ซึ่งมีขั้นตอนตามมาตรฐานทางการแพทย์ดังนี้
- ยืนตัวตรงในท่าทางที่ผ่อนคลาย แยกเท้าออกห่างกันเล็กน้อย
- ใช้สายวัดพันรอบเอว โดยให้สายวัดอยู่ในระดับผ่านสะดือพอดี
- ตรวจสอบให้สายวัดแนบไปกับลำตัว ไม่รัดแน่นจนเกินไป และสายวัดด้านหลังต้องขนานกับพื้น
- หายใจออกตามปกติและอ่านค่า โดยห้ามแขม่วหน้าท้องขณะทำการวัด
เกณฑ์ความเสี่ยงทางการแพทย์
- ผู้ชายไม่ควรมีรอบเอวเกิน 90 เซนติเมตร (36 นิ้ว)
- ผู้หญิงไม่ควรมีรอบเอวเกิน 80 เซนติเมตร (32 นิ้ว)
เพื่อประเมินสุขภาพอย่างรอบด้านยิ่งขึ้น สามารถนำค่ารอบเอวที่วัดได้ไปใช้คำนวณร่วมกับ “ดัชนีมวลกาย (ค่า BMI)” ผ่านเครื่องมือประเมินสุขภาพออนไลน์ได้ที่เว็บไซต์ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส
ได้ที่ลิงก์นี้ >> ตรวจสุขภาพเบื้องต้น
เอ็กซ์ต้า พลัส แชร์วิธีป้องกันโรคอ้วนลงพุง เพื่อสุขภาพที่ดี
สำหรับผู้ที่กำลังมองหาวิธีลดภาวะที่ปลอดภัยและเห็นผลในระยะยาว ควรให้ความสำคัญกับการปรับพฤติกรรมแบบองค์รวม ซึ่งถือเป็น วิธีป้องกันโรคอ้วนลงพุง ที่มีประสิทธิภาพสูงสุด เช่น
- การปรับโภชนาการ (Dietary Adjustment): ลดการบริโภคคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยวอย่างแป้งขัดขาวและน้ำตาล เปลี่ยนมาเน้นการรับประทานโปรตีนคุณภาพดีและเพิ่มกากใยอาหารจากผักผลไม้ เพื่อช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานเป็นปกติ ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และลดการสะสมของ ไขมัน ลงพุง
- การออกกำลังกายแม้อยู่ในร่ม: หากสภาพอากาศภายนอกไม่อำนวย สามารถเลือกทำกิจกรรมคาร์ดิโอในร่มทดแทนได้ เช่น การเดินชันบนลู่วิ่ง การกระโดดเชือก หรือการเล่นโยคะ เพื่อรักษาระดับการเผาผลาญพลังงานอย่างต่อเนื่อง
- การจัดการความเครียดและการนอนหลับ: ควรพักผ่อนให้เพียงพอ 7-8 ชั่วโมงต่อวัน เพื่อรักษาสมดุลของฮอร์โมนเกรลิน (Ghrelin) และเลปติน (Leptin) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมความหิวและความรู้สึกอิ่มของร่างกาย
ทั้งนี้ ในบางกรณี โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีภาวะ อ้วนมาก หรือผู้ที่มีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาตรฐานจนเข้าข่ายโรคอ้วน แพทย์หรือเภสัชกรอาจพิจารณา “ตัวช่วยเสริม” ควบคู่กับการปรับพฤติกรรม เช่น
- กลุ่มสารสกัดดักจับไขมัน (Fat Binders): ทำหน้าที่ช่วยจับโมเลกุลไขมันจากอาหารในระบบทางเดินอาหาร ทำให้ไขมันบางส่วนไม่ถูกดูดซึมและถูกขับออก แต่ผลต่อการลดน้ำหนักมักมี “ขนาดเล็ก” และอาจมีผลข้างเคียงทางระบบทางเดินอาหาร จึงไม่ควรใช้แทนการควบคุมอาหาร
- กลุ่มสารเร่งการเผาผลาญ (Thermogenic Supplements): เช่น ส่วนผสมที่มีคาเฟอีนหรือสารสกัดจากชาเขียว ช่วยกระตุ้นการเผาผลาญเล็กน้อย แต่ยังต้องใช้ร่วมกับการควบคุมอาหารและออกกำลังกายเท่านั้น ไม่สามารถทดแทนการปรับไลฟ์สไตล์ได้
ข้อควรระวังทางการแพทย์
การใช้อาหารเสริมหรือผลิตภัณฑ์ควบคุมน้ำหนัก หรือยาลดไขมันทุกชนิดต้องให้ความสำคัญกับความปลอดภัยเป็นอันดับแรก ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนเริ่มใช้ทุกครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาประจำ
ตารางเปรียบเทียบ พฤติกรรมเสี่ยง vs พฤติกรรมสุขภาพดี ฉบับป้องกันโรคอ้วน
เพื่อให้เห็นภาพการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันที่ชัดเจนยิ่งขึ้น ตารางด้านล่างนี้แสดงการเปรียบเทียบระหว่างพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยงและพฤติกรรมที่ควรปฏิบัติ ซึ่งทุกคนสามารถพิจารณาได้ดังนี้
| ปัจจัย / พฤติกรรม | พฤติกรรมที่ทำให้เกิดภาวะอ้วนลงพุง (เสี่ยง) | พฤติกรรมที่ช่วยลดไขมันหน้าท้อง (สุขภาพดี) |
| โภชนาการ | ชอบเน้นทานแป้งขัดขาว น้ำตาล อาหารแปรรูป ไขมันทรานส์ | เน้นโปรตีน กากใยอาหาร ธัญพืชขัดสีน้อย |
| การเคลื่อนไหว | นั่งทำงานติดต่อกันเป็นเวลานาน ไม่ออกกำลังกาย | ลุกเดินบ่อยขึ้น ออกกำลังกายอย่างน้อย 150 นาที/สัปดาห์ |
| การดื่มน้ำ | ดื่มน้ำหวาน ชานม หรือน้ำอัดลมเป็นประจำ | ดื่มน้ำเปล่าสะอาดอย่างน้อย 8-10 แก้วต่อวัน |
| การพักผ่อน | นอนดึก พักผ่อนไม่เพียงพอ ปล่อยให้เกิดความเครียดสะสม | นอนหลับ 7-8 ชั่วโมงอย่างมีคุณภาพ มีวิธีจัดการความเครียด |
การใช้สิทธิบัตรทองสำหรับผู้มีอาการเจ็บป่วยต่าง ๆ
สำหรับผู้ที่มีอาการเจ็บป่วย เช่น เวียนศีรษะ ปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียน ฯลฯ และต้องการปรึกษาเภสัชกรผู้เชี่ยวชาญ เพื่อทำการรักษาและหาวิธีบรรเทาอาการอย่างตรงจุด ก็สามารถใช้สิทธิบัตรทอง เพื่อรับบริการที่ร้านยาที่เข้าร่วม “โครงการร้านยาคุณภาพของฉัน ให้บริการดูแลอาการเจ็บป่วยเล็กน้อย 32 อาการ” ได้ ซึ่งจะมีเภสัชกรคอยให้คำปรึกษา และจ่ายยาที่จำเป็นโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย
โดยสำหรับผู้ที่ต้องการใช้สิทธิบัตรทองสำหรับรักษาอาการที่ร้านยา สามารถตรวจสอบรายชื่อร้านยาใกล้บ้านได้ผ่านแอปพลิเคชัน หรือเว็บไซต์ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) [เช็กรายชื่อร้านยาได้ที่นี่] โดยร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ได้เข้าร่วมโครงการสิทธิบัตรทอง พร้อมให้บริการ Delivery จัดส่งยาและสินค้าสุขภาพถึงบ้าน ผ่านแอปพลิเคชัน ALL PharmaSee
ใช้บริการ Delivery คลิกเลย!
คำถามพบบ่อย เกี่ยวกับภาวะอ้วนลงพุง
Q: รูปร่างผอม น้ำหนักตัวปกติ สามารถมีภาวะอ้วนลงพุงได้หรือไม่?
A: สามารถมีได้ ภาวะนี้เรียกว่า TOFI (Thin Outside Fat Inside) คือกลุ่มผู้ที่มีรูปร่างภายนอกผอมหรือน้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่มีปริมาณไขมันสะสมในช่องท้อง (Visceral Fat) สูงเกินเกณฑ์ ซึ่งบุคคลกลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรังเช่นเดียวกับผู้ที่มีน้ำหนักเกิน
Q: การใช้อาหารเสริมดักจับไขมันสามารถทดแทนการออกกำลังกายได้หรือไม่?
A: ไม่สามารถทดแทนได้ อาหารเสริมเป็นเพียงตัวช่วยสนับสนุนการทำงานของร่างกายในระดับหนึ่งเท่านั้น การลดสัดส่วนและไขมันอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องอาศัยการควบคุมโภชนาการที่ถูกต้องควบคู่ไปกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
Q: ภาวะอ้วนลงพุงสามารถรักษาให้หายขาดและกลับมามีหน้าท้องแบนราบได้หรือไม่?
A: สามารถฟื้นฟูและทำให้ค่าไขมันกลับสู่เกณฑ์ปกติได้ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตอย่างเคร่งครัดและต่อเนื่อง ทั้งด้านอาหารและการออกกำลังกาย จะช่วยลดระดับไขมันในช่องท้องและลดความเสี่ยงของกลุ่มอาการเมแทบอลิกได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สรุป
การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศเป็นเพียงหนึ่งในปัจจัยภายนอกที่ส่งผลให้พฤติกรรมการใช้ชีวิตเปลี่ยนไปจนนำมาสู่การสะสมของไขมันบริเวณหน้าท้อง ดังนั้น การทำความเข้าใจสาเหตุที่แท้จริงและตระหนักถึงอันตรายของภาวะโรคอ้วนลงพุง จึงถือเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญ
การดูแลรักษาสุขภาพด้วยการปรับโภชนาการ หมั่นออกกำลังกาย และการใช้ตัวช่วยเสริมอย่างถูกต้องภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ จะช่วยให้ร่างกายห่างไกลจากโรคร้ายที่แฝงมากับรอบเอว
ที่มา
IDF Consensus Worldwide Definition of the Metabolic Syndrome จาก IDF
Physical activity จาก WHO
ภาวะอ้วนลงพุง (Abdominal Obesity) จาก โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์
อ้วนลงพุง จาก คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
อัปเดตและติดตามสาระสุขภาพดี ๆ จาก ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ได้ที่
หากมีข้อสงสัย หรืออยากสอบถามเพิ่มเติม เกี่ยวกับเรื่อง สุขภาพและการใช้ยา สามารถปรึกษากับเภสัชกรได้ที่ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ทุกสาขาทั่วประเทศ หรือสะดวกมากยิ่งขึ้น สามารถปรึกษาเภสัชกรร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ผ่าน Application ALL PharmaSee ได้ แล้วมาสุขภาพดีไปด้วยกันนะคะ
บทความที่เกี่ยวข้อง
