คันตามตัวตอนกลางคืน เกิดจากอะไร? มารู้สาเหตุ พร้อมวิธีแก้ไข

คันตามตัวตอนกลางคืน คืออาการที่หลายคนมองข้าม แต่กลับเป็นตัวการสำคัญที่ขัดขวางการนอนหลับของคุณ ซึ่งรู้หรือไม่ว่าอาการคันที่กำเริบหนักไม่เพียงแต่สร้างความรำคาญเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญญาณเตือนของความไม่สมดุลบางอย่างในร่างกายหรือสภาพแวดล้อม  

ด้วยความห่วงใยจากร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส บทความนี้ จะพาทุกคนไปเจาะลึกอาการ คันตามตัว โดยเฉพาะอาการ คันตามตัวตอนกลางคืน เพื่อค้นพบสาเหตุที่ซ่อนอยู่ พร้อมแนะนำแนวทางการดูแลและแก้ไขที่ถูกวิธี เพื่อให้คุณสามารถกลับมานอนหลับอย่างมีความสุขตลอดคืน 

 

คันตามตัวตอนกลางคืน คืออะไร? 

อาการ คันตามตัวตอนกลางคืน มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า Nocturnal Pruritus คือภาวะที่อาการ คันตามตัว มีความรุนแรงมากขึ้นหรือเกิดขึ้นเฉพาะในช่วงเย็นหรือเวลากลางคืนเท่านั้น สาเหตุของอาการคันนี้มีมากมาย ตั้งแต่ปัจจัยภายนอกที่ไม่ซับซ้อน ไปจนถึงปัญหาสุขภาพที่ต้องระมัดระวัง 

 

3 สาเหตุอาการ คันตามตัวตอนกลางคืน เกิดจากอะไรบ้าง? 

 

 

1. สาเหตุทางสรีรวิทยา(Physiological Causes) 

เพราะในช่วงกลางคืน ร่างกายของคนเราจะมีการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพหลายอย่างที่เอื้อต่อการเกิดอาการคันยุบยิบตามตัว ไม่ว่าจะเป็น 

• การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิผิวหนังและการไหลเวียนโลหิต ในช่วงเวลากลางคืน อุณหภูมิแกนกลางของร่างกายจะลดลง แต่การไหลเวียนโลหิตไปยังผิวหนังกลับเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ทำให้ผิวอุ่นขึ้น และความร้อนที่เพิ่มขึ้นนี้สามารถกระตุ้นปลายประสาทรับความรู้สึกคันได้ 
• ระดับฮอร์โมนและสารสื่อประสาท เช่น 
  • คอร์ติซอล (Cortisol) ฮอร์โมนต้านการอักเสบตามธรรมชาติของร่างกายจะมีระดับลดลงอย่างมากในช่วงกลางคืน 
  • ฮิสตามีน (Histamine) สารที่กระตุ้นให้เกิดอาการคัน อาจมีระดับสูงขึ้นในช่วงกลางคืน 
  • ไซโตไคน์ (Cytokines)  สารกระตุ้นการอักเสบบางชนิดถูกผลิตมากขึ้นในเวลากลางคืน  

ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลให้ร่างกายมีความสามารถในการยับยั้งอาการคันลดลง และทำให้มีอาการคันตามตัวตอนกลางคืนได้ง่ายนั่นเอง 

 

2.สาเหตุจากผิวหนังโดยตรง (Skin-RelatedCauses) 

• ผิวแห้ง (Xerosis) เป็นสาเหตุหลักของการ คันตามตัว เนื่องจากเกราะป้องกันผิว (Skin Barrier) ขาดความชุ่มชื้นและทำงานได้ไม่ดี 
• ภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic Dermatitis/Eczema) ผู้ที่มีภาวะนี้ผิวหนังจะอักเสบและมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ ทำให้อาการ คันตามตัว รุนแรงขึ้นมากในตอนกลางคืน 
• การใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่เหมาะสม สบู่หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่แรงเกินไป มีส่วนผสมของน้ำหอม แอลกอฮอล์ หรือสารลดแรงตึงผิวที่รุนแรง (SLS/SLES) ที่จะชะล้างน้ำมันตามธรรมชาติของผิว และทำให้เกิดการระคายเคืองจนเกิดอาการ คันตอนกลางคืน 
• โรคผิวหนังอื่น ๆ เช่น โรคสะเก็ดเงิน (Psoriasis), ลมพิษ, หรือการติดเชื้อปรสิต เช่น หิด (Scabies) 

 

3.สาเหตุจากสภาพแวดล้อม (EnvironmentalCauses) 

ห้องนอนและสภาพแวดล้อมของเราก็มีส่วนสำคัญที่ทำให้เกิดอาการ คันตามตัวตอนกลางคืน เช่น 

1. ไรฝุ่นและสารก่อภูมิแพ้ เครื่องนอนที่ไม่ได้ซัก หรือห้องนอนที่มีฝุ่นเยอะ เป็นแหล่งสะสมของไรฝุ่น (Dust Mites) ซึ่งเป็นสารก่อภูมิแพ้ที่สำคัญที่ทำให้เกิดอาการ คันตามตัว 
2. ความร้อนสูงเกินไป การห่มผ้าที่หนาเกินไป หรืออุณหภูมิห้องนอนที่ร้อนจัด อาจทำให้เหงื่อออก ร่างกายสูญเสียน้ำและผิวแห้ง นำไปสู่อาการ คันตามตัวตอนกลางคืน 

ซึ่งในบางกรณี อาการ คันตัวตอนกลางคืน ยังถือเป็นอีกสัญญาณของปัญหาสุขภาพภายในที่ซ่อนอยู่ได้อีกด้วย เช่น โรคตับ (Cholestasis), โรคไต (Uremia), ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก, หรือความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ เป็นต้น โดยหากอาการคันไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย 

 

ทำไมหน้าหนาวถึงเสี่ยงต่ออาการ คันตามตัวตอนกลางคืน? 

อาการ “คันตามตัวตอนกลางคืน” ในช่วงหน้าหนาวมักเกิดจากผิวแห้งและค่าความชื้นในอากาศที่ลดต่ำลง ทำให้ผิวเสียสมดุลและแห้งมากขึ้นเมื่อต้องเจออุณหภูมิที่ลดลงตอนกลางคืน ซึ่งปัจจัยที่ทำให้เกิดอาการ คันตามตัว ในช่วงหน้าหนาว คือ 

1. ความชื้นในอากาศต่ำ อากาศแห้งดึงความชื้นออกจากผิวตลอดเวลา ทำให้เกราะป้องกันผิวอ่อนแอ 
2. การใช้เครื่องทำความร้อน การเปิดฮีตเตอร์หรือเครื่องปรับอากาศในโหมดทำความร้อนภายในอาคาร ยิ่งทำให้ความชื้นสัมพัทธ์ในห้องลดลงอย่างรวดเร็ว 
3. อาบน้ำอุ่นจัด สำหรับคนที่ตอนกลางคืนชอบคันตามตัว แม้การอาบน้ำอุ่นจะช่วยให้สบายตัวในหน้าหนาว แต่การอาบเป็นเวลานาน ก็จะทำให้น้ำมันตามธรรมชาติของผิวออกไปอย่างรวดเร็วได้ ซึ่งเป็นที่มาของผิวแห้ง และทำให้เกิดอาการคันได้ 

 

อาการคันตามตัวตอนกลางคืน มักพบได้ในกลุ่มไหนบ้าง? 

แม้ว่าอาการ คันผิวหนังตอนกลางคืน จะสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ก็มีกลุ่มบุคคลที่มีความเสี่ยงสูงมากกว่าคนทั่วไปอีกด้วย เช่น 

1. กลุ่มผู้สูงอายุ ผิวหนังของผู้สูงอายุผลิตไขมันและน้ำมันตามธรรมชาติน้อยลง (Senile Xerosis) ทำให้ผิวแห้งและขาดความชุ่มชื้นได้ง่ายตามวัย 
2. กลุ่มผู้ที่มีภาวะโรคผิวหนัง ผู้ที่ป่วยด้วยโรคภูมิแพ้ผิวหนัง (Eczema), โรคสะเก็ดเงิน หรือผิวหนังอักเสบเรื้อรัง มักมีอาการ คันตามตัว เป็นอาการประจำอยู่แล้ว ซึ่งจะกำเริบหนักในตอนกลางคืน 
3. กลุ่มผู้ที่เป็นภูมิแพ้และหอบหืด บุคคลในกลุ่มนี้มีแนวโน้มที่จะมีระบบภูมิคุ้มกันที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นต่าง ๆ เช่น ไรฝุ่น หรือสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ 
4. กลุ่มผู้ที่อาศัยอยู่ในสภาพอากาศแห้งจัด โดยเฉพาะผู้ที่ต้องอยู่ในห้องปรับอากาศตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่มีการเพิ่มความชื้นในอากาศ

 

คันตามตัวตอนกลางคืนแบบไหน ควรไปพบแพทย์?

แม้ว่าอาการ ชอบคันตามตัวตอนกลางคืน ส่วนใหญ่มักเกิดจากผิวแห้งและสามารถแก้ไขได้ด้วยการดูแลตัวเอง แต่หากมีอาการดังต่อไปนี้ อาจเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรงที่ซ่อนอยู่และควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว 

เกณฑ์ที่ควรไปพบแพทย์	รายละเอียด
อาการไม่ดีขึ้น	อาการคันรุนแรงต่อเนื่องนานเกิน 2 สัปดาห์ แม้จะดูแลผิวด้วยมอยส์เจอไรเซอร์แล้ว
รบกวนการนอนรุนแรง	อาการคันทำให้ตื่นนอนหลายครั้งในคืนหนึ่ง ๆ จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
มีอาการอื่นร่วม	มีไข้ ตัวเหลือง/ตาเหลือง (สัญญาณโรคตับ), น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ, ปัสสาวะเปลี่ยนสี หรืออ่อนเพลียผิดปกติ
มีรอยโรคผิวหนังน่าสงสัย	มีตุ่มน้ำขนาดใหญ่, มีการติดเชื้อที่ผิวหนัง, ผิวหนังอักเสบ/แดงร้อนรุนแรง หรือมีรอยเกาจนเป็นแผลลึก
คันทั้งตัว	อาการคันเกิดขึ้นทั่วร่างกาย โดยไม่มีผื่นหรือรอยโรคชัดเจน

 

การรักษาอาการคันตามตัวตอนกลางคืน เป็นอย่างไร? 

 

 

การรักษาอาการ คันตัวตอนกลางคืน จะมุ่งเน้นที่การบรรเทาอาการและแก้ไขที่สาเหตุหลัก โดยมีแนวทางการรักษาที่หลากหลาย เช่น  

1. การให้ยาต้านฮิสตามีนหรือ ยาแก้แพ้ (Antihistamines) 

ซึ่งจะมีการแบ่งตัวยาออกเป็น 2 ชนิด ได้แก่  

1. ยาแก้แพ้ชนิดออกฤทธิ์ง่วง (Sedating) มักใช้ก่อนนอน เพื่อลดอาการคันและช่วยให้ผู้ป่วยหลับได้ง่ายขึ้น เช่น Diphenhydramine หรือ Hydroxyzine ซึ่งยาชนิดนี้ควรใช้ด้วยความ ระมัดระวัง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ เพราะอาจเสี่ยงง่วงซึมหรือล้มในผู้สูงวัยได้ 
2. ยาแก้แพ้แบบไม่ง่วง (Non–Sedating) มักใช้ในเวลากลางวันเพื่อลดอาการ คันตามตัว โดยไม่ส่งผลกระทบต่อการทำงาน 

 

2. ยาทาเฉพาะที่ (TopicalMedications) 

ไม่ว่าจะเป็น 

1. คอร์ติโคสเตอรอยด์ (Topical Steroids) ใช้เพื่อลดการอักเสบของผิวหนังในกรณีที่มีผื่นหรือภูมิแพ้ผิวหนัง โดยต้องใช้ตามคำแนะนำของแพทย์ 
2. สารให้ความชุ่มชื้น (Emollients) มอยส์เจอไรเซอร์สูตรเข้มข้นที่ช่วยเสริมเกราะป้องกันผิว เช่น ครีมที่มีส่วนผสมของ Ceramide, Petrolatum, หรือ Shea Butter 
3. ยาทาบรรเทาอาการคัน เช่น ครีมที่มีส่วนผสมของเมนทอล (Menthol) หรือ คาลาไมน์ (Calamine) เพื่อให้ความรู้สึกเย็นและลดอาการคันชั่วคราว 

ทั้งนี้ หากแพทย์วินิจฉัยว่าอาการคัน เกิดจากโรคภายใน เช่น โรคเบาหวาน, โรคตับ ทางผู้เชี่ยวชาญก็จะวางแผนการรักษาโดยมุ่งไปที่การควบคุมโรคนั้น ๆ เป็นหลัก 

 

3 เคล็ดลับการดูแลผิว เพื่อป้องกันไม่ให้คันตามตัวตอนกลางคืน

เคล็ดลับที่ 1: การปรับพฤติกรรมการอาบน้ำ

 

 

1. อาบน้ำอุ่นที่ไม่ร้อนจัด โดยจำกัดเวลาอาบน้ำไม่ควรเกิน 10-15 นาที เพื่อลดการชะล้างน้ำมันธรรมชาติของผิว 
2. เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน ใช้สบู่ที่ปราศจากน้ำหอม, สี, แอลกอฮอล์, และมีค่า pH ใกล้เคียงกับผิว (pH Balance) 
3. ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันที สิ่งสำคัญที่สุดคือการทาโลชั่นหรือครีมบำรุงผิว โดยเลือกสูตรที่เข้มข้นหรือสำหรับผิวแห้ง ซึ่งในขณะที่ผิวยังคงมีความชื้นอยู่เล็กน้อย ภายใน 3 นาที หลังเช็ดตัวหมาด ๆ เพื่อกักเก็บน้ำไว้ในผิว 

 

เคล็ดลับที่ 2: การควบคุมสภาพแวดล้อมในห้องนอน

 

 

1. ใช้เครื่องเพิ่มความชื้น (Humidifier) เปิดเครื่องเพิ่มความชื้นในห้องนอน โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาวหรือเมื่อเปิดเครื่องปรับอากาศ เพื่อรักษาความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศให้เหมาะสม 
2. รักษาความสะอาดเครื่องนอน ซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และผ้าห่มด้วยน้ำร้อนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อกำจัดไรฝุ่นและสารก่อภูมิแพ้ 
3. ควบคุมอุณหภูมิห้อง รักษาอุณหภูมิห้องให้เย็นสบายพอดี ไม่ร้อนจัดจนเหงื่อออก 

 

เคล็ดลับที่ 3: การจัดการเสื้อผ้าและชีวิตประจำวัน

 

 

1. เลือกเสื้อผ้าก่อนนอน สวมใส่เสื้อผ้าหลวม ๆ ที่ทำจากเส้นใยธรรมชาติ เช่น ผ้าฝ้าย (Cotton) 100% หลีกเลี่ยงผ้าขนสัตว์หรือใยสังเคราะห์ที่ระคายเคือง
2. ตัดเล็บให้สั้น เพื่อลดการบาดเจ็บของผิวหนังและการติดเชื้อจากการเกาในขณะหลับ 

 

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง เพื่อไม่ให้อาการคันตามตัวเกิดขึ้น?

เพื่อหยุดวงจรของอาการ คันตามตัว คันตามข้อพับ คันหน้าท้อง และการอักเสบของผิวหนังส่วนอื่น ๆ สิ่งที่ผู้ป่วยควรหลีกเลี่ยง เพื่อป้องกันอาการกำเริบ มีดังนี้  

1. การเกาซ้ำ ๆ แม้จะยาก แต่พยายามควบคุมไม่ให้เกา โดยอาจใช้วิธีประคบเย็น หรือการกดเบา ๆ บริเวณที่ คันตามตัว แทน 
2. การใช้สบู่หรือผลิตภัณฑ์ที่แรง หลีกเลี่ยงการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารเคมีรุนแรง น้ำหอม หรือสครับที่บาดผิว 
3. อาหารหรือเครื่องดื่มที่กระตุ้นอาการ เช่น แอลกอฮอล์ หรืออาหารรสจัดบางชนิด ซึ่งอาจกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตและทำให้อาการ คันตามตัว แย่ลง 
4. ความเครียด จัดการความเครียดด้วยการทำสมาธิ หรือกิจกรรมผ่อนคลาย เนื่องจากความเครียดสามารถกระตุ้นให้ร่างกายเกิดการอักเสบและอาการคันได้ 

 

การใช้สิทธิบัตรทองสำหรับผู้มีอาการคันผิวหนัง หรือ ผื่นผิวหนัง 

สำหรับผู้ที่มีอาการ คันผิวหนัง หรือ ผื่นผิวหนัง และต้องการปรึกษาเภสัชกรผู้เชี่ยวชาญ เพื่อทำการรักษาอย่างตรงจุด ก็สามารถใช้สิทธิบัตรทอง เพื่อรับบริการที่ร้านยาที่เข้าร่วม “โครงการร้านยาคุณภาพของฉัน ให้บริการดูแลอาการเจ็บป่วยเล็กน้อย 32 อาการ” ได้ ซึ่งจะมีเภสัชกรคอยให้คำปรึกษา และจ่ายยาที่จำเป็นโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย 

โดยสำหรับผู้ที่ต้องการใช้สิทธิบัตรทองสำหรับรักษาอาการที่ร้านยา สามารถตรวจสอบรายชื่อร้านยาใกล้บ้านได้ผ่านแอปพลิเคชัน หรือเว็บไซต์ของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) [เช็กรายชื่อร้านยาได้ที่นี่] โดยร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ได้เข้าร่วมโครงการสิทธิบัตรทอง พร้อมให้บริการ Delivery จัดส่งยาและสินค้าสุขภาพถึงบ้าน ผ่านแอปพลิเคชัน ALL PharmaSee 

 

ใช้บริการ Delivery คลิกเลย! 

 

คำถามพบบ่อย เกี่ยวกับ อาการคันตามตัวตอนกลางคืน  

Q: อาการคันตอนกลางคืนสามารถหายขาดได้หรือไม่? 

A: หากสาเหตุหลักเกิดจากปัจจัยภายนอก เช่น ผิวแห้ง หรือสิ่งแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม อาการสามารถควบคุมและบรรเทาจนแทบจะไม่มีอาการได้ แต่หากเกิดจากโรคเรื้อรัง อาจต้องมีการดูแลรักษาและควบคุมอาการอย่างต่อเนื่อง 

Q: สามารถใช้เบบี้ออยล์ เพื่อบรรเทาอาการคันตัวตอนกลางคืนได้หรือไม่? 

A: เบบี้ออยล์มีคุณสมบัติเป็นสารเคลือบผิว (Occlusive) ที่ดีเยี่ยมในการป้องกันการสูญเสียน้ำ แต่ไม่สามารถเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับผิวได้โดยตรง ดังนั้น ควรใช้มอยส์เจอไรเซอร์ที่มีสารดึงดูดน้ำ (Humectants) ก่อน แล้วค่อยเคลือบด้วยเบบี้ออยล์บนผิวที่เปียกหมาดเพื่อกักเก็บความชุ่มชื้น 

Q: ต้องใช้เวลานานแค่ไหนกว่าอาการจะดีขึ้น? 

A: หากอาการ คันตามตัวตอนกลางคืน มาจากผิวแห้ง การดูแลผิวด้วยมอยส์เจอไรเซอร์อย่างสม่ำเสมอเป็นเวลา 1-2 สัปดาห์มักจะเริ่มเห็นผลดีขึ้นอย่างชัดเจน แต่หากมาจากโรคผิวหนังอื่น ๆ ระยะเวลาการรักษาจะขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยของแพทย์ 

Q: คันตามตัวตอนกลางคืน สามารถเสี่ยงเป็นโรคอะไรได้บ้าง? 

A:  อาการคันตอนกลางคืนอาจเป็นสัญญาณของโรคทางระบบภายในที่สำคัญ เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลือง โรคไตวายเรื้อรัง โรคตับ หรือโรคเลือดบางชนิด ฯลฯ โดยหากมีอาการรุนแรง มีผื่นที่ไม่หาย หรือมีอาการอื่น ๆ ร่วม เช่น ตัวเหลือง หรืออ่อนเพลีย ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยสาเหตุที่แท้จริง 

 

สรุป 

อาการ คันตามตัวตอนกลางคืน เป็นสัญญาณที่ร่างกายพยายามบอกเราถึงความไม่สมดุลบางอย่าง ไม่ว่าจะเป็นผิวที่ขาดความชุ่มชื้น สิ่งแวดล้อมที่ไม่เอื้ออำนวย หรือแม้แต่ปัญหาสุขภาพที่ซ่อนอยู่  

ซึ่งหัวใจสำคัญในการแก้ไขปัญหานี้คือการ ให้ความชุ่มชื้น แก่ผิวอย่างสม่ำเสมอ การเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน และการปรับสภาพแวดล้อมในห้องนอนให้เหมาะสม 

อย่างไรก็ตาม หากได้ลองวิธีต่าง ๆ แล้วอาการคันตามตัวยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการอื่น ๆ ที่น่ากังวลร่วมด้วย การปรึกษาแพทย์ผิวหนัง จึงถือเป็นเรื่องสำคัญที่จะช่วยให้คุณได้รับการวินิจฉัยและการรักษาที่แม่นยำ  

 

ที่มา 

Itchy Skin at Night จาก Cleveland Clinic 

Your Skin, Pruritus, and Itching จาก WebMD 

Pruritus จาก  DermNet NZ

Nocturnal pruritus and sleep disturbance associated จาก National Institutes of Health (NIH)  

 

---

อัปเดตและติดตามสาระสุขภาพดี ๆ จาก ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ได้ที่

---

หากมีข้อสงสัย หรืออยากสอบถามเพิ่มเติม เกี่ยวกับเรื่อง สุขภาพและการใช้ยา สามารถปรึกษากับเภสัชกรได้ที่ร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ทุกสาขาทั่วประเทศ หรือสะดวกมากยิ่งขึ้น สามารถปรึกษาเภสัชกรร้านยา เอ็กซ์ต้า พลัส ผ่าน Application ALL PharmaSee ได้ แล้วมาสุขภาพดีไปด้วยกันนะคะ

บทความที่เกี่ยวข้อง